Rulman; iç bilezik, dış bilezik ve bu iki bilezik arasında yuvarlanma hareketi gerçekleştiren yuvarlanma elemanları olmak üzere üç ana bölümden oluşur.

Rulmanlarda yuvarlanma elemanlarının ayrılmasını ve birbirine sürtünmesini önlemek için eşit aralıklarda yerleştirilmiş, pirinç veya demir benzeri daha yumuşak malzemelerden yapılmış kılavuz kafesleri bulunur

Rulmanlarda dönen ve sabit duran iki makine elemanı arasında kuvvet geçişini bilya, silindirik makara, iğne, konik makara, fıçı makara, konik fıçı makara vb. adlar verilen çeşitli yuvarlanma elemanları vasıtasıyla sağlar.

Rulmanların Avantajları

• Rulmanların kullanıldığı makina veya sistemlerde İlk harekette ve duruş sırasında sürtünme kayıpları düşüktür.
• Bakımları ve değiştirilmeleri kolaydır.
• Yağlaması basit olup, yağ tüketimleri düşüktür.
• Yatak boşlukları azdır.
• Makine boyutu eksenel doğrultuda küçülebilir,zira rulmanlı yataklarda birim yatak genişliğinin taşıyacağı yük büyüktür.
• Standart boyutlarda imal edildiklerinden rahat bulunurlar ve yedek parça olarak sıkıntısı çekilmez.

Rulmanların Dezavantajları

• Gürültülüdürler ve absorbe etme kabiliyetleri yoktur.
• Montaj edilmeleri ve sökülmeleri yekpare olarak imal edilmeleri dolayısıyla zordur.
• Rulmanlı yataklarda mil ve gövdenin dar toleranslar içinde imal edilmesi gerekir, bu da maliyeti olumsuz etkiler.
• Radyal doğrultuda makine boyutlarının büyümesine sebep olurlar.
• Darbeli çalışmaya karşı hassastırlar.

Rulmanların Sınıflandırılması

a-Yuvarlanma elemanına göre rulmanlar
b-Taşıdıkları yüke göre rulmanlar

olmak üzere iki şekilde sınıflandırılırlar. Bu sınıflandırmaya göre rulman çeşitleri;

-Bilyalı yataklar
Tek sıralı sabit, iki sıralı eğik, iki sıralı oynak,iki sıralı sabit rulmanlar
-Bilyalı eksenel yataklar
Tek ve çift yönde sabit, tek ve çift yönlü oynak rulmanlar
-Makaralı radyal yataklar
çift sıralı silindirik, tek sıralı silindirik, konik, oynak masuralı, iğneli rulmanlar
-Makaralı eksenel yataklar
Silindirik, konik, oynak masuralı rulmanlar

şeklinde sıralanabilirler.

Rulmanların yuvarlanma elemanınları ve karşıladıkları kuvvet çeşitine göre değişik biçimlerde yapılması gerektiğinden, montaj şekli ve çalışma şartları göz önüne alınarak imalatçılar tarafından çeşitli tiplerde rulmanlar geliştirmiş, standardize edilerek kullanıcıların istifadesine sunulmuştur.

Rulmanlı Yataklarda Sürtünme Problemi ve Çözümleri

Rulman kullanılan sistemlerde zaman içerisinde çeşitli sürtüme porblemleri gelişebilir. Bunlar yuvarlanma elemanlarının kafes veya yan kenarlara sürtmesi, temas eden yüzeylerdeki aşınma, eksenlerin ideal durumdan sapmaları, yatağa giren toz ve aşınma kaynaklı metal parçacıklarının direnci vb. sebeplerden kaynaklanırlar.

Rulmanlardaki bu problemin çözümünde aşağıdaki yöntemlerden önerilebilir:

Yatak boşluğunun büyük, yük açısının küçük yapılması, sönümleme kabiliyeti düşük malzeme kullanılması, temas eden yüzeyleri birleştiren geçici eksenlerin ideal şekle yaklaştırılması, kayma sürtünmesinin azaltılması, doğru ve yeteri miktarda yağ kullanılması, rulman ve yağın yabancı maddelerden korunması.

Rulman Montajı Hakkında

Rulmanların görevlerini gereği gibi ifa edebilmeleri için montaj sırasında uygun bir geçmenin seçilmesi gereklidir. Geçmenin seçilirken dikkat edilecek başlıca hususlar dönme durumu, yükün büyüklüğü, sıcaklık faktörü, yataklamada hareket hassasiyetidir.

Örnekler:

Radyal yüke göre dönen bir rulmanın bileziğinin mutlaka sıkı geçme ile monte edilmesi gerekir. Diğer türlü bileziğin mil üzerinde gezinme durumu ortaya çıkar. Bu durumda ise mil ve bilezik arasında boşluk çok küçüktür ve yüzeyler arasına yağ giremez, sürtünme kuvvetleri nedeniyle de aşınmalar ortaya çıkar.

Sistem çalışırken rulmana etki eden sıcaklık yüksek olduğu takdirde iç bilezik genişler ve geçme sıkılığı azalır. İç bilezikte çevre yükü bulunuyorsa, sıkılığın azalmaması için montajda daha fazla tolerans verilmelidir.

Rulman montajı esnasında mil ile arasında gevşek geçme kesinlikle kullanılmaz, hareketin doğru şeklinin korunabilmesi için yaylanma ve titreşimlere dikkat edilmelidir.

Yükseliş Otomotiv